بخش اول: پروبیوتیک ها (میکروارگانسیم ها)

۱ تعریف و تاریخچه: واژه پروبیوتیک یک کلمه یونانی و به معنای برای زندگی می باشد. در مقابل آنتی بیوتیکها (مواد پادزبیست) به اینها مواد زیست یار گفته می شود. فولر (۱۹۸۹) پروبیوتیکها را مکملهای غذایی میکروبی دانست که از طریق بهبود تعادل میکروبی روده، تأثیرات سودمند بر روی میزبان دارند. این تعریف جامع و جدید بر ماهیت زنده پروبیوتیکها تأکید دارد. سومیریان در ۲۵۰۰ سال ق.م از شیرهای تخمیر شده که یک نوع مکمل غذایی میکروبی می باشد، استفاده می کردند. در آغاز قرن ۲۰ (۱۹۰۷)، آقای مچنیک با این موضوع پایه واساس علمی بخشید. که می گفت بسیاری از میکروبها بخصوص باسیلهای لاکتیکی (ماست) برای سلامتی مفید دانست. سپس تحقیقات در دهه ۱۹۲۰ با آمریکا منتقل یافت. فهمیدندکه اثر اینها درارتباط نزدیک با دستگاه گوارش است (اسهال و ...) امروز یک دیگری اینها در جیوه پذیرفته شده و تنها ویژگی که می تواند مشکل تر را ایجاد کند ماهیت زنده پروبیوتیک ها می باشد. در آینده به کمک مهندس ژنتیک می توان باکتریها را به شکل تغییر داد که صفات ژنی مطلوب مثل سنتز مواد ضد میکروبی آنزیمهای گوارش به همراه داشته باشد.

۲ ترکیب و اجزای فرآورده های پروبیوتیکی: تاکنون سویه های زیادی جهت استفاده در تغذیه دام و طور، به عنوان پروبیوتیک معرفی شده است. بطور کلی پروبیوتیکلها از لحاظ نوع میکروبی مؤثرشان به سه گروه تقسیم می شوند: باکتریایی، قارچی، مخمری. باکتریهای تولید کننده اسیدلاکتیک از قبیل لاکتوباسیلها، استرپتوکوک ها و بیفیدوباکترها، بیشترین ارگانیسم های هستند که درتهیه پروبیوتیکها بکار می روند. این باکتریها در روده حیوانات سالم یافت شده و هیچ گونه مشکل را نیز برای حیوان بوجود نمی آورند. باکتریها مختلف نشانه پدیوکوکوس، پرلاپیونی باکترکتریوم، لوکونوستوک و پاسیلوسن (سوتبیلیس، لیشن فرمیس، متویوثر ...)، مخمرها (ساکارومیس سروزیزیه، ساکارومیس بولاردی و کاندیداینتولایس) و قارچها (آسپرژیلوس اریزا و آسپرژیلوس نیگر). پروبیوتیکها ممکن است حاوی یک یا تعداد بیشتری (تا ۹) سوبا میکرو ارگانیسمی باشند و می توانند به شکل پودر، قرص، کپسول، گرانول و یا خمیر به کار روند، آنها همچنین می توانند به صورت مستقیم از طریق دهان با همراه با آب و غذا مصرف شوند.

فرم حاد بیماری تمام رده های سنی این پرنده را درگیر می کند.علایم بالینی اصلی این بیماری در شترمرغهای پرورشی نقاط مختلف دنیا ونیز ایران مشاهده و گزارش شده است. بیماری نیوکاسل درمان ندارد و جهت پیشگیری ازآن باید واکسیناسیون مناسب و به موقع علیه این بیماری صورت گیرد.بیماری نیوکاسل نخستین بیماری ویروسی است که پیش از سال ۱۹۸۶ ، در شترمرغ مشاهده و گزارش شده است. این بیماری بسیار خطرناک است و تمام جوجه های تفریخ شده مستعد درگیری با فرم حاد ( ولوژنیک) آن هستند.

سبب شناسی

عامل ایجاد بیماری ، ویروسی از گروه پارامیکسو ویروس ها و از خانواده پارامیکسو ویروس ها شامل ۹ نوع ( از شماره ۱ ۹ ) هستند. پارامیکسو ویروس تیپ ۱ و۲ طیور به عنوان عامل بیماری از شترمرغ جدا شده است ؛ ولی ۱ PMV را عامل اصلی و مسبب ایجاد بیماری نیوکاسل در شترمرغ می دانند. این ویروس ، تک رشته ای و دارای RNA است. درزیر میکروسکوپ الکترونی به شکل کروی یا رشته ای مشاهده می شود. اگر کروی باشد قطر آن nm ۵۰۰ ۱۰۰ و اگر رشته ای باشد، عرض آن حدود nm ۱۰۰ است.این ویروس ممکن است متمایل به دستگاه تنفس به احشاء و یا بافت عصبی باشد.این بیماری به شدت واگیرداربوده و در بیشتر ماکیان اتفاق می افتد. در عین حال میزبان های فراوان و بسیار متنوعی دارد. ویروس نیوکاسل می تواند از پرندگان اهلی و نیز وحشی به شترمرغ انتقال یابد که نتیجه آن اغلب ایجاد فرم عصبی بیماری به شکل تحت حاد تا مزمن می باشد.این ویروس اغلب جوجه شترمرغ های جوان و با سن کمتر از یک سال را تحت تَأثیر قرار می دهد اما نوع حاد آن می تواند پرنده های بالغ را نیز درگیر ساخته و تلف کند.گونه های مختلف ویروس نیوکاسل بر اساس شدت بیماری زایی ، به سویه های لنتوژنیک ، مزوژنیک ( با قدرت بیماری زایی متوسط ) و ولوژنیک ( به شدت بیماری زا) طبقه بندی شده اند.همچنین ویروس نیوکاسل با توجه به توانایی ایجاد بیماری در ماکیان در شرایط آزمایشگاهی به ۵ پاتوتیپ تقسیم می شود.

صدف مروارید ساز لب سیاه یک گونه با اهمیت است که در منطقه اقیانوس هند وجود دارد و به دلیل پوسته زیبایی که دارای یک خط شفاف و پوشش رنگین کمانی می باشد، از دیگر گونه ها متمایز است. در قدیم از پوسته زیبای این صدف برای ساختن و تزئین جواهر استفاده می شد. همچنین در ابزارهایی همچون قلاب ماهیگیری و چاقو مورد استفاده قرار می گرفت. با پیدایش تجارت بین المللی و ارتباط با غرب تقاضا برای خرید پوسته این گونه صدف به سرعت افزایش یافت. موارد استفاده آن هم برای تولید دکمه ها و لوازم زینتی بود که برای مردم محبوبیت زیادی داشت. از این رو براثر صید بی رویه و مواجه شدن با تقاضای خارجی ، بسیاری از مناطق ساحلی از صدف لب سیاه خالی شد. در نتیجه خیلی از مناطق اقیانوس هند امروزه جمعیت خیلی کمی از صدفهای لب سیاه دارد.مروارید ها به طور طبیعی زمانی که خرده ریزه خارجی در داخل آنها برود به وجود می آیند، که این شی معمولاً یک تکه کوچک از دانه سنگ یا شن است. برای از بین بردن این ذرات، صدفها یک لایه براق رنگین کمانی در اطراف خرده ریزه ها رها می کنند که مروارید درست می شود. مروارید طبیعی بسیار نادراست. (از هر ۲۰۰۰ صدف ۱ عدد) و معمولاً کوچک و به شکل نامنظم می باشد. به دلیل ارزش زیاد مروارید، پژوهشگران در سالهای دهه۱۹۰۰ راهی برای کاشت یک هسته در صدف (هسته گذاری) پیدا کردند تا مروارید گرد و منظم تولید کنند. در حال حاضر صدفها از نظر مروارید ارزش بیشتری دارند تااز نظر پوسته و گوشت داخل صدف تا به فروش برسند. این انقلاب (هسته گذاری) در صنعت مروارید، بر کشت مروارید بیشتر از جمع آوری صدفها تاکید دارد. صنعت پرورش مروارید لب سیاه از پلی نیزای فرانسه در ۱۹۷۶ شروع شد. امروزه این صنعت در پلینزی فرانسه سالانه بیش از ۱۴۰ میلیون دلار درآمد تولید می کند. کشت صدف لب سیاه برای تولید مروارید در جزایر میکرونزی از پتانسیل بالقوه بالایی برخوردار است. پرورش صدف می تواند منبع درآمد خوبی برای خانواده های صیادان در سواحل باشد. برای کشت صدف احتیاج به سرمایه زیادی نیست و آشنایی با فناوری ساده آن بوسیله روستاییان کافی است.

ایمنی توانایی مقاومت در برابر بیماریهاست . بایستی توجه داشت که برای هر نوع بیماری ، ایمنی اختصاصی وجود دارد . ایمنی در واقع قسمتی از دفاع ( مقاومت ) بدن در برابر بیماریهاست . البته بایستی خاطرنشان کرد که بدن در برابر بسیاری از بیماریها ایمنی ندارد و یا حداقل هنوز ایمنی بدن در برابر برخی از بیماریها ناشناس میباشد .

۱ . ایمنی ارثی :

نوعی مقاومت طبیعی مخصوص به هر گونه ، زنجیره ، نژاد ، نسل و یا در محدوده آنهاست .

۲ . ایمنی اکتسابی :

نوعی ایمنی که با آنتی بادیها گسترش می یابد . آنتی بادیها بر اساس قرارگیری در معرض بیماریها گسترش میابند .

الف ) ایمنی اکتسابی فعال :

این نوع ایمنی با بهبود یافتن از بیماری ( با عوامل بیماری زایی خاص ) و یا در پاسخ به برخی واکسنها بدست می آید .

پرورش شترمرغ از قرن ها پیش در کشورهای آفریقای جنوبی که سرزمین اصلی این پرنده است رواج داشته و گله های شترمرغ مانند سایر گله های دام و طیور پرورش داده می شود. با توجه به اهمیت این پرنده، پرورش آن دردیگر کشورهای جهان نیز انجام پذیر است. شتر مرغ فعلی اصلاح نژاد شده واز لحاظ تولید، مزیت هایی نسبت به شترمرغهای بومی آفریقا دارد.

درحال حاضر، در کشورهای کانادا ، آمریکا، چین ، استرالیا، برخی از کشورهای اروپایی و همچنین در اکثر کشورهای خاورمیانه پرورش این پرنده امکان پذیراست و به دلیل این که از پوست، گوشت، پر و سایر اندام های این پرنده استفاده می شود، پرورش آن در دیگر کشورهای جهان مرسوم شده است. پرورش شترمرغ در ایران از حدود ۸ سال پیش آغاز شده و با توجه به استقبال عمومی از پرورش این پرنده درآینده نزدیک شاهد افزایش تولیدات شترمرغ درایران خواهیم بود.

فضای مسقف و سایبان و گردشگاه به ازای هرقطعه شترمرغ متفاوت است. مثلا" از تولد تا سه ماهگی به ازای هرقطعه حداقل یک متر مربع مسقف و ۵ متر مربع گردشگاه در نظر گرفته شود.

یا به ازای هر قطعه مولد ( نر و ماده ) حداقل ۸ متر فضای سرپوشیده و ۲۵۰ مترمربع گردشگاه در نظر گرفته شود، کل زمین مورد نیاز به ازای هر قطعه مادر، بیش از ۸۰۰ متر مربع باشد.

توضیح این که پرورش دهندگان شترمرغ مادر، موظف هستند که نسبت به تشکیل شناسنامه انفرادی ثبت شجره نامه اقدام نمایند.

اشرشیا کلی ، سالمونلا اینترتیدیس و لیستریا مونوسایتوژنز عامل بسیاری از بیماری های گزارش شده در محصولات غذایی از جمله فرآورده های شیلاتی است . بعضی از این آلودگی ها منجر به مرگ مصرف کنندگان نیز شده است .از سوی دیگر وجود پس ماند بعضی از مواد شیمیایی مصرفی در آبزی پروری نظیر مالاشیت گرین، نگرانی های زیادی را در کشورهای مختلف به وجود آورده است . این نگرانی ها آنقدر جدی است که سازمان فائو (FAO) به عنوان مرجع امنیت غذا در جهان ، آموزش استفاده از روش های صحیح آبزی پروری (GAP) و کاربرد جایگزین های این مواد را در دستور کار خود قرار داده است .در ایالات متحده ی آمریکا با تایید استفاده از اوزون در صنایع غذایی و آبزی پروری توسط اداره ی غذا و داروی این کشور (FDA) کاربرد این ماده را به عنوان عامل ضد میکروبی در فرآورش ، انبارش و نگه داشت مواد غذایی و دریایی و نیز تکثیر و پرورش آبزیان گسترش داده است . استفاده از این ماده در صنایع غذایی و شیلاتی کشورهای ژاپن ، استرالیا، فرانسه و سایر کشورهای پیشرفته در صنعت غذا و آبزی پروری نیز مجاز اعلام شده است .

معرفی اوزون

اوزون به طور طبیعی در اتمسفر تولید می شود . اوزون سه اتمی با نماد O۳ و وزن ملکولی ۴۸ است . این ماده از اثر تابش نور ماورای بنفش (UV) یا بار الکتریکی فشار قوی بر اکسیژن (O۲) به وجود می آید . این گاز بی رنگ ، نخستین بار توسط اسکون بین (Schonbein) در سال ۱۸۴۰ کشف شد . اوزون در غلظت های کم دارای بوی تند و زننده یی است ولی در غلظت های بالاتر قابل حس نیست . اوزون بسیار خورنده است و بسیاری از پلاستیک ها را به سرعت از بین می برد . این ماده میکرب ها را از طریق اکسایش و نابودی دیواره ی سلولی آن ها نابود می کند .نابودی میکروارگانیسم های بیماری زا نظیر اسپور باکتری ها ، کیست ها و ویروس ها بدون نیاز به زمان طولانی از امتیازهای اوزون است . جدول ۱ فهرست میکروارگانیسم هایی است که اوزون قادر به نابودی آن ها است . مواد آلی مانند یک سپر اوزون را خنثا کرده و از باکتری ها حفاظت می کند . از این رو برای نابودی میکروارگانیسم های احاطه شده با مواد آلی ، نیاز به غلظت های بالاتری از اوزون است .اوزون ۵۲ درصد قوی تر از کلر و نیز قوی ترین ماده ی اکسیدکننده برای نابودی میکروب ها است . بر خلاف سایر گندزداها اوزون در سطوح و غذاها پس ماندی نداشته و به واسطه ی ترکیب با مواد آلی و یا تجزیه ی طبیعی به اکسیژن تبدیل می شود . نیمه عمر اوزون در مقایسه با دیگر گندزداها پایین است . جدول ۲ قدرت انواع مواد اکسیدکننده را با هم مقایسه کرده است .آب حاوی اوزون (محلول اوزون ) قادر به گندزدایی سطوح ، تجهیزات و مواد خام است . در شکل گازی ، اوزون به عنوان ماده ی نگهدارنده می تواند عمر ماندگاری محصول را افزایش دهد .